ମାଟିମଟାଳ

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି

ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ମହାନ କଥାକାର ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ 'ମାଟିମଟାଳ' ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ । ଏହି ବହିଟି କେବଳ ଗୋଟିଏ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ମାଟି, ଆମ ସମାଜ ଏବଂ ମଣିଷର ଅନ୍ତରର ଏକ ଗଭୀର ମାନଚିତ୍ର । ଏହି ସାରାଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀକୁ ଘେନି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହିଟି ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରେରିତ କରିବ ।

ପରିଚୟ (Introduction)

'ମାଟିମଟାଳ' ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ମଣିଷ ଏବଂ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାର ଅତୁଟ ଓ ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅତି ଗଭୀର ଭାବେ ରୂପାୟନ କରିଛି । ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଏହି ଅନବଦ୍ୟ କୃତି ପାଠକଙ୍କୁ ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଏମିତି ଦୁନିଆକୁ ଘେନିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନର ଧୂଳିମାଟି ଭିତରେ ମାନବିକତାର ସଂଘର୍ଷ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ବିଜୟର ଚିତ୍ର ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଝଲସି ଉଠେ । ଏହା କେବଳ ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷ ଜୀବନ ଓ ବିଲୟର ଏକ ବିରାଟ ମହାନାଟକ, ଯେଉଁଠି ମାଟିର ଅଲେଖା ଛଇ, ବସନ୍ତର ମହକ ଏବଂ ସମୟର ନିଷ୍ଠୁର ଗତି ପାଠକର ଚେତନାକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରେ ।

ବହିଟିର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ସମାଜରେ ଆସୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ବଦଳରେ ସମଷ୍ଟିଗତ ବା "କୋଠ" ଜୀବନର ପ୍ରତିଷ୍ଠା । ରବି ପରି ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକ, ଯିଏ ସହରୀ ଚାକିରିର ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ଗାଁର ମଳିମୁଣ୍ଡିଆ ମଣିଷଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜକୁ ଢାଳିଦିଏ, ତାଙ୍କରି ଯାତ୍ରା ଏହି କାହାଣୀର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର । ଏହି ଯାତ୍ରା ଭିତରେ ବକୁଳେଶ୍ୱର ବା ବଜ୍ରେଶ୍ୱର ଦେଉଳର ପ୍ରାଚୀନ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ହଜିଲା ଅତୀତର କାହାଣୀ ଓ ସମୟର ନିରନ୍ତର ସ୍ରୋତକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ।

ଏହି ବହିଟି ଆମକୁ ଏମିତି ଏକ ସମାଜର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଏ ଯେଉଁଠି ଜାତି, ଅଜାତି, ଧନୀ ଏବଂ ଗରିବର ଭେଦଭାବ ଦୂର ହୋଇ ସମସ୍ତେ "ଭାଇ ଭାଇ" ହୋଇ ଚଳିବେ । ପ୍ରାକୃତିକ ବିପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବଢ଼ିର ବିଭୀଷିକା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଣିଷପଣିଆ କିପରି ସବୁ ପାଚେରୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଏ ଏବଂ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣକ ପାଇଁ କିପରି ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହା ଏହି କାହାଣୀର ଅସଲ ସନ୍ଦେଶ । ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ମାଟି ସହ ଏକ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ପାଏ । ଏହି ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ 'ମାଟିମଟାଳ'ର ସେହି ରହସ୍ୟମୟ ଓ ମମତାମୟୀ ପରିବେଶ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହା କେବଳ ଏକ ବହି ପଢ଼ିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ମାଟିର ମହକକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରିବାର ଏକ ଆତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି-।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ମାଟିମଟାଳ' ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ନିପଟ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପରିବେଶରେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଟେଳିଗାଁ, ବନ୍ଧମୂଳ ଓ ଫୁଲଶରା ପରି ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର । ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମିଟି କେବଳ ଏକ ଭୌଗଳିକ ସୀମା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପ୍ରକୃତିର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା- ନଈବନ୍ଧ, ଧାନ ବିଲ, ପ୍ରାଚୀନ ବରଗଛ ଏବଂ ବକୁଳେଶ୍ୱର ବା ବଜ୍ରେଶ୍ୱର ଦେଉଳର ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଛି । ଦେଉଳର କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ ଅତୀତର ଚିତ୍ର ଏବଂ ମାଟିର ଅଲେଖା ଛଇ ପାଠକକୁ ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନଶୈଳୀ ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଥାଏ । ଗ୍ରାମ୍ୟ ପରିବେଶର ସେହି ସକାଳର କାକର, ଜହ୍ନରାତିର ମାୟାବୀ ଆଲୁଅ ଏବଂ ବସନ୍ତର ଆମ୍ବବଉଳ ମହକ ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବେଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ସମୟ ହେଉଛି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତ, ଯେତେବେଳେ ଦେଶରେ ଗାନ୍ଧୀବାଦ, ସ୍ୱରାଜ ଓ ସମାଜବାଦର ନୂତନ ମନ୍ତ୍ର ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା । ଏହା ଏକ ଏମିତି ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଶହ ଶହ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ ଦୋହଲି ଯାଇଥିଲା । ଗୋଟିଏ ପଟେ ସହରର ବଢ଼ନ୍ତା ପ୍ରଭାବ, କଳକାରଖାନା ଓ ଯନ୍ତ୍ର ସଭ୍ୟତାର ଆଗମନ ଗାଁର ଶାନ୍ତି ଉପରେ ଚାପ ପକାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟପଟେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜରେ ଜାତିପ୍ରଥା, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ମହାଜନୀ ଶୋଷଣର ବିଷବଳୟ ଏବେବି ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲା । ସହରର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନ ଓ ଯନ୍ତ୍ରର କଳରବଠାରୁ ଦୂରରେ ଗାଁର ମାଟିରେ ରହି କାମ କରିବାର ଯେଉଁ ସଂଘର୍ଷ, ତାହାହିଁ ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ ।

ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ର ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି। ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବନ୍ୟା ବା ନଈବଢ଼ି ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିଷର ଅସହାୟତା ଏବଂ ତା’ର ସଂଘର୍ଷଶୀଳ ମନୋଭାବକୁ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ବଢ଼ିର ସେହି କରାଳ ରୂପ ଯେମିତି ସବୁକିଛି ଭସାଇ ନେଇଯାଉଛି, ତାହାହିଁ ପୁଣି ମଣିଷକୁ ଏକାଠି ହେବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଉଛି । ଏହି ବିପତ୍ତିର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ପୁରୁଣା ସାମନ୍ତବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପତନ ଘଟୁଛି ଏବଂ ରବିଙ୍କ ପରି ଯୁବକମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ 'କୋଠ' ବା ସମଷ୍ଟିଗତ ଜୀବନର ଏକ ନୂଆ ବିଚାର ଜନ୍ମ ନେଉଛି । ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, 'ମାଟିମଟାଳ'ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହେଉଛି ପୁରୁଣା ଓ ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ସମାଜ ଗଠନର ଏକ ମହାନ କ୍ଷେତ୍ର ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ (Major Characters)

'ମାଟିମଟାଳ' ଉପନ୍ୟାସରେ ମଣିଷ ଓ ମାଟିର ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଅନେକ ଜୀବନ୍ତ ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।

ରବି: ରବି ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକ, ଯିଏ ଗାଁ ମାଟିରେ ରହି 'କୋଠ ଚାଷ' ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ନୂତନ ସାମୂହିକ ଜୀବନ ଓ ସମାଜ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।

ଛବି: ସିନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଝିଅ ଛବି ଜଣେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଯୁବତୀ, ଯିଏ ରବିଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଗାଁର ସେବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି ।

ସିନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀ: ପାଟେଳିଗାଁର ମୁରବି ସିନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀ ଜଣେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ଭାଗବତ ଚର୍ଚ୍ଚା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସାରର ଅସାରତା ଓ ସମୂହ ମଙ୍ଗଳର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି ।

ବଟ ମହାନ୍ତି: ରବିଙ୍କ ବାପା ଜଣେ ପାରମ୍ପରିକ ମହାଜନ, ଯିଏ ଆରମ୍ଭରୁ ଜମିବାଡ଼ି ଓ ଧନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ରବିଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ।

ରବିବୋଉ: ରବିଙ୍କ ମାଆ ସ୍ନେହର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟାକୁଳ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ସବୁ ଆଦର୍ଶକୁ ହୃଦୟର ସହ ମାନନ୍ତି ।

ବିପିନ୍: ରବିଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ତଥା ଉନ୍ନୟନ କର୍ମଚାରୀ ବିପିନ୍ ଜଣେ ବାସ୍ତବବାଦୀ ମଣିଷ, ଯିଏ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରେ ରହି ରବିଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।

ବଇ ମଳିକ: ଫୁଲଶରା ଗାଁର ବଇ ମଳିକ ରବିଙ୍କ ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସହଯୋଗୀ, ଯିଏ ନିଜ ଶ୍ରମ ଓ ନିଷ୍ଠା ମାଧ୍ୟମରେ ସାମୂହିକ ଜୀବନର ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସାକାର କରନ୍ତି ।

ଧୋବେଇ ମିଶ୍ର: ସୁଭଦ୍ରାପୁରର ଧୋବେଇ ମିଶ୍ର ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଯୁବକ, ଯିଏ ରବିଙ୍କ ସହ ମିଶି ସମାଜରେ ଆତ୍ମାଶୁଦ୍ଧି ଓ ମୈତ୍ରୀଭାବ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ ଜାରି ରଖନ୍ତି ।

ଅପର୍ତ୍ତିଆ: ପୂର୍ବରୁ କଳିଗୋଳରେ ମାତୁଥିବା ଅପର୍ତ୍ତିଆ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବଢ଼ିର ବିଭୀଷିକା ଦେଖି ରବିଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଭୁଲ୍ ସୁଧାରି ସମାଜ ଗଢ଼ନ୍ତି ।

ମହି ଦଳପତି: ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବଢ଼ି ସମୟରେ ମହି ଦଳପତି ନିଜ ଜୀବନକୁ ପାଣି ଛଡ଼େଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଜଣେ ମହାନ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବୀର ସାଜନ୍ତି ।

ହରି ସାହୁ: ଗାଁର ଦୋକାନୀ ହରି ସାହୁ ଜଣେ ନିରପେକ୍ଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ଶେଷରେ ରବିଙ୍କ କୋଠ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମିଶାଇ ଦିଅନ୍ତି ।

ନନ୍ଦ ତହସିଲଦାର: ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରାର ନନ୍ଦ ତହସିଲଦାର ପ୍ରଥମେ ରବିଙ୍କ ନୂଆ ନୀତିକୁ ବିରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ସେହି ସାମୂହିକ ଚେତନାରେ ନିଜକୁ ସାମିଲ କରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

'ମାଟିମଟାଳ' ଉପନ୍ୟାସର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଟି ଲହଡ଼ିରେ ମଣିଷ ଜୀବନର ନୂଆ ନୂଆ ଅନୁଭୂତି ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଛି । ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ରବି ଓ ଛବିଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ମାଟି ସହ ମଣିଷର ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ସମାଜ ଗଠନର ସଂଘର୍ଷମୟ ଯାତ୍ରା ।

କାହାଣୀର ନାୟକ ରବି ସହରର କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ଓ ବନ୍ଧାଗତ ଚାକିରି ଜୀବନକୁ ପସନ୍ଦ କରେ ନାହିଁ । ସେ ବି.ଏ. ପାସ୍‍ କରିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସହରରେ ଏକ ସ୍ଵଳ୍ପ ବେତନର ଚାକିରି ପାଇଲା, ତା’ର ସ୍ୱାଧୀନ ମନ ସେଥିରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିବାକୁ ମଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ । ତାକୁ ଲାଗିଲା ଯେପରି ସହରୀ ଜୀବନରେ ମଣିଷ ଆପଣାକୁ ଶସ୍ତାରେ ବିକି ଦେଉଛି ଏବଂ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ହଜାଇ ବସୁଛି । ତା’ର ବିଶ୍ଵାସ ଥିଲା ଯେ ମାଟି କେବେ ମଣିଷକୁ ପ୍ରତାରଣା କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ମାଟି ସହ ମିଶି କାମ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା । ଫସଲ ଅପେକ୍ଷା ଗଢ଼ିବା, ଦେଖିବା ଓ ସେବା କରିବାର ମୋହ ତାକୁ ଗାଁ ମାଟି ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ଆଣିଥିଲା । ରବି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲା ଯେ ଗାଁର ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଗଛଲତା ଓ ସାଧାରଣ ମଣିଷଙ୍କ ଭିତରେ ହିଁ ଜୀବନ ଓ ବିଲୟର ପ୍ରକୃତ ମହାନାଟକ ଚାଲିଛି ।

ରବିର ବନ୍ଧୁ ବିପିନ୍‍ ଜଣେ ସରକାରୀ ଉନ୍ନୟନ କର୍ମଚାରୀ । ସେ ଯେତେବେଳେ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଓ କାଗଜପତ୍ରର ହିସାବରେ ଦେଶର ଉନ୍ନତି ଖୋଜୁଥାଏ, ରବି ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ମଣିଷର ମନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ । ରବିର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗରିବ ଲୋକ ସୁବିଧା ପାଇନାହିଁ ଏବଂ ମଣିଷ ଭିତରେ ସ୍ନେହ-ପ୍ରୀତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇନାହିଁ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ କୋଠାବାଡ଼ି ଓ ଯନ୍ତ୍ର ସଭ୍ୟତା ମଣିଷକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ରବି ସହରରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିବା ବାଟରେ ପାଟେଳିଗାଁର ଚୌଧୁରୀ ଘର ବାରି ପାଖରେ ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଘଟଣା ଘଟେ । ସେଠାରେ ସେ ଦେଖେ ଯେ ଜଣେ ଯୁବତୀ (ଛବି)ଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାମୁଡ଼ା ମାଙ୍କଡ଼ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି । ରବି ନିଜ ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇ ଛବିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ଲୁଗା ଚିରି ପଟି ବାନ୍ଧିଦିଏ । ଏହି ଘଟଣା ରବିକୁ ପାଟେଳିଗାଁର ସିନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ପରିବାର ସହ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା । ଛବିର ମାଆ ରବିର ସଂସ୍କାର ଓ ଗୁଣ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ସ୍ନେହ କରନ୍ତି ।

ଛବି ପାଟେଳିଗାଁର ପୁରୁଣା ସାଆନ୍ତ ପରିବାରର ଝିଅ ହେଲେ ବି ତା’ ଭିତରେ ଏକ ପ୍ରକାର ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ସେବା ମନୋଭାବ ଭରି ରହିଥାଏ । ରବିର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତା’ ମନରେ ଏକ ନୂତନ ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ କେବଳ ଚାହାଣି ବା ଚିଠିପତ୍ରରେ ସୀମିତ ନ ଥିଲା, ବରଂ ତାହା ଥିଲା ଦୁଇଟି ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଆତ୍ମାର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ ।

ରବିର ବାପା ବଟ ମହାନ୍ତି ଜଣେ ପୁରୁଣା ଅମଳର ମହାଜନ ଓ ଭୋଗବାଦୀ ମଣିଷ । ସେ ପୁଅକୁ ପାଠ ପଢ଼େଇଥିଲେ ଯେପରି ସେ ଜଣେ ବଡ଼ ହାକିମ ହୋଇ ଧନ ଓ ମାନ ଅର୍ଜନ କରିବ । କିନ୍ତୁ ରବି ଯେତେବେଳେ ଚାକିରିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ଗାଁରେ ମୂଲିଆ ପରି କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା, ବଟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚଡ଼କ ପଡ଼ିଲା । ରବି ଶୋଷଣ ମୁକ୍ତ ସମାଜ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ ବାପା ଚାହୁଁଥିଲେ ଶୋଷଣ ଓ ସୁଧ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପତ୍ତି ବଢ଼ାଇବାକୁ ।

ବାପା-ପୁଅଙ୍କ ଭିତରେ ବିବାଦ ଆହୁରି ବଢ଼ିଲା ଯେତେବେଳେ ବାପା ରବି ପାଇଁ ଏକ ଧନୀ ଘରର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିଲେ । ରବି ତାହାକୁ ସିଧାସଳଖ ମନା କରିଦେଲା, କାରଣ ତା’ ପାଇଁ ମଣିଷର ଦାମ ସୁନା-ରୂପାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୁଣ ଓ ସେବାରେ ଥିଲା । ଏହି ଆଦର୍ଶଗତ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଯୋଗୁଁ ରବି ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ଫୁଲଶରା ଗାଁକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା ।

ରବି ଫୁଲଶରାର ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଜମିଦାରୀ କଚେରି ଘରକୁ ନିଜର କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ବାଛିନେଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ସମାଜ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠି "ମାଟି କାହାରି ନୁହେଁ, ପୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କର" । ସେ ଗାଁର ମଳିମୁଣ୍ଡିଆ ଚାଷୀ, ବାଉରି, କଣ୍ଡରା ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ କଲେ । 'କୋଠ ଚାଷ' ବା ସମବାୟ ଭିତ୍ତିରେ କୃଷି କରିବା ପାଇଁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗାଇଲେ ।

ଆରମ୍ଭରେ ନନ୍ଦ ତହସିଲଦାରଙ୍କ ପରି ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରାର ଲୋକମାନେ ରବିର ଏହି ଯୋଜନାକୁ ଉପହାସ କରୁଥିଲେ ଓ ଏହାକୁ ଏକ "ଖେଳ ଘରେଇ" ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ରବିର ନିଷ୍ଠାପର ପରିଶ୍ରମ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମିଳିମିଶି କାମ କରିବା ଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ସବୁ ବାଧାବିଘ୍ନ ଦୂର ହେଲା । ଫୁଲଶରାରେ ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦଭାବ ଲୋପ ପାଇଲା । ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମିଶି କାମ କଲେ ଏବଂ ଏକାଠି ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ରବି ଶିଖାଇଥିଲେ ଯେ ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଁରେ ଜଣେ ଲୋକ ଉପାସ ରହିଛି, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ସୁଖରେ ଶୋଇବା ପାପ ।

ରବି ଫୁଲଶରାରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ପାଟେଳିଗାଁରେ କିଣେଇଁ ଓଝା ଓ ନୋକା ନାହାକ ପରି କିଛି ଲୋକ ରବି ଓ ଛବିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ କୁତ୍ସା ରଟନା କରନ୍ତି । ଏହି ସାମାଜିକ ଅପବାଦ ଚୌଧୁରୀ ପରିବାରକୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ । ଛବିବୋଉ କାନ୍ଦିକାଟି ଅଧିର ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଛବି ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆଦୌ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ସେ ରବିର ଆଦର୍ଶକୁ ନିଜ ଜୀବନର ପାଥେୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ ।

ଛବି ପାରମ୍ପରିକ ଓଢ଼ଣା ତଳୁ ବାହାରି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ । ସେ ବାଉରି ସାହିକୁ ଯାଇ ଅସହାୟ ପିଲାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୁଣ୍ଡେଇ ଦିଏ, ରୋଗୀର ସେବା କରେ ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ସ୍ଵରାଜ ଶାସନରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷ ହୃଦୟର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଥାଏ । ଛବି ଓ ରବିଙ୍କ ପ୍ରେମ କେବଳ ଏକ ଦୈହିକ ଆକର୍ଷଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଏକ ମହାନ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ମିଳନ ।

ଉପନ୍ୟାସରେ ଏକ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବନ୍ୟା ବା ନଈବଢ଼ି ମାଡ଼ିଆସେ । ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପତ୍ତିରେ ଗାଁ ପରେ ଗାଁ ଭାସିଗଲା ଏବଂ ମଣିଷ ନିଃସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ରବି ଓ ତା’ର ଫୁଲଶରା କର୍ମୀଦଳ ଡଙ୍ଗା ଧରି ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସବୁ ପାଣିରେ ଭାସିଗଲା । ବିପତ୍ତି ସମୟରେ ହିଁ ମଣିଷପଣିଆର ଅସଲ ବିଜୟ ଘଟିଲା ।

ଏହି ଉଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ମହି ଦଳପତିଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ । ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ପାଣିରେ ଭାସି ଯାଉଥିବା କିଛି ଅସହାୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଯାଇ ନିଜେ ସୁଅରେ ଭାସିଗଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ହୁଏ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଉପକାରରେ ହିଁ ଜୀବନର ଶେଷ ସାର୍ଥକତା । ରବି ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଅଖିଆ-ଅପିଆ ରହି ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗାଇ ଦେଲେ ।

ବଢ଼ି ପରେ ସମାଜରେ ଏକ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା । ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ରବିଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ପରିହାସ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରିଲେ । ହରି ସାହୁଙ୍କ ପରି ଧନୀ ଲୋକ ନିଜର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସମୂହ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କୋଠରେ ମିଶାଇ ଦେଲେ । ଏପରିକି ରବିର ବାପା ବଟ ମହାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ କେବଳ ଧନ ସାଇତିବା ଜୀବନ ନୁହେଁ, ପୁଅର ନିସ୍ୱାର୍ଥପର କାମ ହିଁ ତାଙ୍କ ବଂଶର ପ୍ରକୃତ ଗୌରବ ।

ଛବିର ପିତା ସିନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀ ମଧ୍ୟ ରବି ଓ ଛବିଙ୍କର ଏହି ଆଦର୍ଶକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ମହାନ ଆତ୍ମାର ମିଳନ ଯେଉଁଠି ଦୁହେଁ ମିଶି ଏହି ମାଟିକୁ ସ୍ୱର୍ଗ କରିବାକୁ ଶପଥ ନିଅନ୍ତି । କାହାଣୀର ଶେଷରେ ପାଟେଳିଗାଁ ଓ ଫୁଲଶରା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଚେରୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମିଶି ଏକ ଶାନ୍ତିମୟ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଛନ୍ତି ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ 'ମାଟିମଟାଳ' କେବଳ ଏକ ପଲ୍ଲୀ ଜୀବନର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି, ମଣିଷ ଏବଂ ତା’ର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗଭୀର ସମାଜତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ । ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନ ଓ ବିଲୟର ମହାନାଟକ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ମାଟି ହିଁ ସବୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଓ ଅନ୍ତିମ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଛି । ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ରବିର ଜୀବନ ଯାତ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନିଳ ଓ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନର ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ରବି ନିଜର ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ସହରୀ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଛି । ତାର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ମଣିଷ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହିଂସା, ଲୋଭ ଏବଂ ସ୍ୱାର୍ଥପରତାର ପ୍ରାଚୀର ଭାଙ୍ଗି ଏକ 'କୋଠ' ବା ସମବାୟ ଭିତ୍ତିକ ଜୀବନ ଶୈଳୀ ଆପଣାଇଲେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ । ଫୁଲଶରା ଗାଁର ସାମୂହିକ ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ନୂତନ ସତ୍ୟଯୁଗର ସୂଚନା ଦିଏ, ଯେଉଁଠି ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଭେଦଭାବ ଦୂର ହୋଇ ସମସ୍ତେ 'ଭାଇ ପରି' ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । 'ମାଟିମଟାଳ' ଆମକୁ ଏକ ବିଶାଳ ମାନବିକ ପରିବାରର କଳ୍ପନା ଦେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମ, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ସେବା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ । ଏହି ମାଟିର ସ୍ୱର ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ଏହା ସବୁବେଳେ ମଣିଷକୁ ଏକାଠି ହେବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥାଏ ।